Menu

Circulaire economie: afvalstoffenbeheer

Afvalstoffenbeheer is een pijler van de circulaire economie. De uitgebreide ervaring in Vlaanderen met het inzamelen, opslaan, bewerken, verwerken, verantwoord verhandelen, sensibiliseren en innoveren is een enorme troef.

28-08-2020 -

Nog meer inzamelen en recycleren

Vlaanderen is al vele jaren de inzamel- en recyclagekampioen. In 2018 werd volgens de Vlaamse Afvalstoffenmaatschappij OVAM 3,08 miljoen ton huishoudelijk afval geproduceerd of 468,5 kg per inwoner. 323 kg of bijna 69 procent wordt selectief ingezameld. 145,6 kg of 31,1 procent is restafval dat hoofdzakelijk verbrand wordt (met energiewinning). Daarmee doet Vlaanderen veel beter dan het EU-28 gemiddelde van 487 kg per inwoner en dan zijn buurlanden Duitsland (633 kg per inwoner), Nederland en Frankrijk (513 kg per inwoner).

De alom gekende selectieve inzameling of bronsortering maakt het mogelijk om materialen te recupereren, meestal via hoog- of laagwaardige recyclage (44,1 procent) of compostering of vergisting (21,5 procent). Een kleine fractie krijgt een andere behandeling of wordt alsnog verbrand.

De inzameldoelstellingen voor gemeenten, maar ook de basisprincipes van preventie, reductie van bedrijfsafvalstoffen en sensibilisering liggen vast in het Vlaamse uitvoeringsplan voor Huishoudelijk Afval en Gelijkaardig Bedrijfsafval (HAGBA). Deze ‘afvalbijbel’ geeft weer welke richting de Vlaamse overheid en tientallen partners uit willen en koppelt daaraan gedetailleerde doelstellingen, verplichtingen en optionele instrumenten. Het aandeel recycleerbaar en composteerbaar afval kan nog gevoelig omhoog. Specifieke stromen, zoals luiers of afval van evenementen, verdienen aandacht.

Ook de preventie van afval, door bijvoorbeeld meer hergebruik en een sterkere deeleconomie, verdient volop steun. En er wordt veel verwacht van een circulair aankoopbeleid.

Innovatie in het materialenbeheer

Een voortdurende innovatie in het klassieke materialenbeheer dringt zich op. Die speelt zich grofweg af op twee niveaus. Het eerste is de verdere optimalisatie van bestaande praktijken en technieken. De aard, kwaliteit en kwantiteit van in te zamelen afvalstoffen kan beter. De verwerking kan hogere rendementen halen. Het gros van de maatregelen uit het uitvoeringsplan HAGBA valt in deze categorie. Een mooi voorbeeld is het omzetten van gft-afval in groen gas.

Op een tweede niveau is er de uitdaging om het afvalstoffenbeleid en de circulaire economie volledig te integreren. Dat vraagt een nieuwe mindset en een uitgebreid arsenaal van tactieken en praktijken. De opgave is niet gering want tegenover een (licht) dalende trend in de productie van afvalstoffen staat een stijging van de materialen-voetafdruk van de Vlaamse consumptie (Raw Material Consumption; RMC) in ton per inwoner voor de periode 2002-2015 volgens het EU-RME-model.

Volgens de meest recente gegevens zitten we nu aan negentien ton per inwoner. Het grondstoffenverbruik van de Vlaamse consumptie ligt volgens UNEP International Resource Panel een factor drie hoger dan wat duurzaam is. De materialenvoetafdruk is niet enkel te groot maar kent ook een snelle toename. In dertien jaar tijd is hij bijna verdubbeld.

Elektro-afval ontginnen

Bedrijven en burgers zien daarom meer en meer de noodzaak en de meerwaarde van een circulaire aanpak, zeker in tijden van plastic soup, waarin de gevolgen van ons consumptiegedrag pijnlijk zichtbaar worden. Het voorbeeld van elektronica en Afgedankte Elektrische en Elektronische Apparaten (AEEA) is verhelderend. In elektronisch afval is de concentratie aan waardevolle metalen en mineralen tot vijftigmaal groter dan in ertsen uit mijnen. Zo levert een ton smartphones al gauw 300 gram goud op. Bovendien vraagt recyclage minder energie dan het winnen van nieuwe grondstoffen uit ertsen. Deze metalen zijn onmisbaar voor bijvoorbeeld hernieuwbare energie, ICT of elektrische mobiliteit.

Een efficiënt en sluitend systeem voor de inzameling van AEEA is een handige opstap naar de circulaire economie. Je hoort wel eens spreken over de urban mine, zeg maar de grondstoffen die we recupereren uit onze afgedankte en ingezamelde spullen.

Beheersorganisme Recupel becijferde dat er wereldwijd nog zeker 50 miljoen ton elektro-afval te ontginnen valt. Denken aan een stad of een land als een urban mine is een eerste stap. Bestaande gebouwen worden voorraadbanken voor gebouwen van de toekomst. AEEA, afvalplastics en zelfs stortplaatsen zijn potentiële bronnen van ontginning. Als alles gemijnd wordt, is er plots overvloed! Op voorwaarde dat bedrijven er hun verdienmodel van kunnen maken en ontwerpers en producenten hun producten niet nodeloos ingewikkeld in elkaar zetten.

De circulaire opgave is daarmee plots veel groter dan een afvalopgave. Maar het kan. Het Vlaamse Umicore is wereldwijd een van de pioniers in materialenbeheer en -technologie. Het is het derde grootste materialentechnologiebedrijf ter wereld zonder zelf een mijn te bezitten. Rolls Royce biedt al sinds de jaren zestig vliegtuigmotoren als dienst aan, omdat het de dure producten en materialen op het eind van hun levensduur terug wil.

Meer informatie? Check onze publicatie Lokaal en circulair werken aan de toekomst

Ook interessant

Bestuur & organisatie, Communicatie & informatie, Cultuur & vrije tijd, Omgeving

Civic Crowdfunding, een handboek voor Changemakers

Growfunding

Bestel

Bestuur & organisatie

Codex Maatschappelijke Dienstverlening | 5de editie

Bestel

Bestuur & organisatie

Codex Lokaal Bestuur | 5de editie

Bestel

Bestuur & organisatie

Codex overheidsopdrachten | Editie 2020

Steven Van Garsse

Bestel

Bestuur & organisatie

Thematisch cahier Het dagboek der werken

Ellen Wouters

Bestel

Bestuur & organisatie

Lokaal en circulair werken aan de toekomst

Bestel